Otwórz wybór językaOpen language selection Polski Menu Wyszukaj
PODARUJ

Palenie tytoniu

Palenie tytoniu

Palenie tytoniu w postaci papierosów to główna przyczyna wielu chorób płuc. Dym tytoniowy zawiera ponad 4000 substancji chemicznych, spośród których wiele ma działanie toksyczne i może powodować raka.

  • Co to jest?

    World Health Organization (WHO) definiuje palenie tytoniu jako zaburzenie lub chorobę. Wynika to z faktu, że poza behawioralnym, psychologicznym i społecznym aspektem palenia ludzie stają się fizycznie zależni od nikotyny w papierosach. 

    Według badania Eurobarometer przeprowadzonego Komisję Europejską w 2012 r. tytoń paliło 24% kobiet i 32% mężczyzn, przy czym odsetek palących był bardzo zróżnicowany pod względem wieku. Jednakże konsumpcja tytoniu nie wszędzie jest wysoka – w Islandii wynosi tylko 14% u obu płci. 

  • Na czym polega szkodliwy wpływ?

    Palenie tytoniu to jeden z najważniejszych czynników ryzyka chorób serca i nowotworów kilku różnych narządów. 

    Nikotyna znajdująca się w papierosach silnie uzależnia. W mózgu zidentyfikowano receptory nikotynowe. Receptory te są aktywowane, kiedy osoba wdycha nikotynę i uwalniana jest dopamina. Dopamina to hormon związany z układem nagrody, który zapewnia dobre samopoczucie i zwiększa prawdopodobieństwo uzależnienia. 

    Rak

    Około jedna trzecia wszystkich nowotworów powodowana jest przez tytoń, przy czym odpowiada on za 80-90% przypadków raka płuc. Rak płuc zabija także więcej ludzi w całej UE niż inne nowotwory i odpowiada za około 20% wszystkich zgonów z powodu raka. Palenie tytoniu może także powodować nowotwory jamy ustnej, krtani, gardła, nosa i zatok, przełyku, żołądka, wątroby, trzustki, nerki, pęcherza moczowego, szyjki macicy i jelita, a także jeden rodzaj raka jajnika i kilka typów białaczki. 

    POChP

    Palenie tytoniu jest główną przyczyną POChP, szczególnie w Europie. Jeśli osoba pali w dzieciństwie i wczesnej dorosłości, palenie może ograniczyć tempo rozwoju czynności płuc. W późniejszym życiu palenie tytoniu może przyspieszać pogarszanie się czynności płuc z wiekiem. 

    Schemat wskazuje ograniczenie czynności płuc z wiekiem u osób niepalących, palących i tych, którzy rzucili palenie. Czarny: osoba, która nigdy nie paliła lub nieskłonna do palenia; czerwona: osoba paląca regularnie i skłonna do palenia; zielony: osoba, która rzuciła palenie w wieku 45 lat; niebieski: osoba, która rzuciła palenie w wieku 65 lat. FEV1: natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa. Czerwona linia pozioma wskazuje poziom, przy którym objawy spowodują prawdopodobnie niesprawność, a czarna linia przerywana wskazuje poziom, przy którym prawdopodobny jest zgon. Należy zwrócić uwagę, że rzucenie palenia spowalnia tempo pogarszania się czynności płuc.

    Astma

    Palenie tytoniu jest przyczyną astmy wieku dziecięcego i czynnikiem ryzyka rozwoju astmy dorosłych. Jest także związane z podwyższonym ryzykiem ataków astmy i trudności z kontrolą tej choroby. 

    Gruźlica

    Wiadomo, że palenie tytoniu zwiększa podatność na infekcję, a palacze z gruźlicą są bardziej zagrożeni zgonem.

    Choroby innych narządów

    Poza schorzeniami układu oddechowego dym tytoniowy jest także czynnikiem ryzyka wielu innych chorób. Należą do nich: choroby serca, w tym choroba wieńcowa i udar, osteoporoza, zaburzenia płodności, niekorzystne zdarzenia pooperacyjne i opóźnione gojenie ran, wrzody żołądka i dwunastnicy, choroby przyzębia i cukrzyca. 

  • Jakie jest obciążenie?

    • Z danych szacunkowych wynika, że w XX wieku tytoń przyczynił się do śmierci około 100 milionów ludzi na całym świecie , a w wieku XXI liczba ta wzrośnie do 1 miliarda
    • Każdego roku w Europie palenie tytoniu prowadzi do ponad 650 000 przedwczesnych zgonów
    • Mimo iż tylko 15% populacji ogólnej żyje w Europie, niemalże jedna trzecia obciążenia chorobami związanymi z tytoniem występuje na tym kontynencie
    • Łączny koszt ekonomiczny tytoniu redukuje majątek narodowy wyrażony produktem krajowym brutto (GDP) o 3,6%

    Najlepszą metodą zredukowania niekorzystnego wpływu palenia na zdrowie w ciągu następnych 10-20 lat jest promowanie rzucenia palenia tytoniu pośród palaczy. Przeciwdziałanie rozwinięciu się uzależnienia ograniczy znaczenie chorób związanych z paleniem tytoniu w ujęciu długofalowym. 

    Niektórzy eksperci uważają, że należy wprowadzić całkowity zakaz palenia tytoniu; jednakże żaden kraj w Europie nie jest na to gotowy, co związane jest z procedurami prawnymi, jakich należałoby przestrzegać. Finlandia szacuje, że może wprowadzić całkowity zakaz palenia tytoniu do 2040 r. 

    Niektóre metody pozwalające rzucić palenie:

    Ustawodawstwo

    WHO Framework Convention for Tobacco Control była pierwszym traktatem europejskim, który dotyczył kontroli tytoniu i dostarczył zbioru uniwersalnych norm określających zagrożenia związane z tytoniem i ograniczających jego konsumpcję. Dokument ten podpisały wszystkie kraje UE. 

    Podatki

    Cena to najpotężniejsze narzędzie ograniczające palenie tytoniu. Na każde 10% wzrostu cen obserwuje się spadek użycia o 3-4%. Przemysł tytoniowy sprzeciwia się podwyżkom podatków i często argumentuje, że podniesienie cen doprowadzi do utraty przychodów w związku z przemytem. Jednakże kilka badań wykazało, że nie na tym polega problem. 

    Ograniczenie palenia tytoniu przez nastolatków

    85% palaczy zaczyna palić tytoń w wieku nastoletnim, dlatego decydenci powinni skupić się na zakazie sprzedaży papierosów nastolatkom. 

    EU Tobacco Products Directive

    Zakaz reklamowania, sponsorowania i promowania to ważny aspekt kontroli tytoniu. Zakazy takie są powszechne w UE. 

    Tobacco Products Directive jest obecnie aktualizowana (w momencie publikacji) i zawiera szereg ograniczeń dotyczących wprowadzania papierosów do obrotu, w tym konieczność zastosowania ostrzeżeń o niekorzystnym wpływie na zdrowie i grafik przedstawiających choroby wywoływane przez tytoń. 

    Leki

    Aby ułatwić rzucenie palenia można wykorzystać nikotynową terapię zastępczą w postaci takich produktów jak plastry, gumy, inhalatory, spreje donosowe, pastylki do ssania i spreje doustne. Ponadto można także zastosować dwa leki, wareniklinę i bupropion. Większość pracowników służby zdrowia sugeruje, że produkty te mogą działać w połączeniu z psychoterapią, która może pomóc palaczom zmienić zachowanie nałogowe.

    Poradnictwo w zakresie rzucania palenia

    Materiały samopomocowe, poradnictwo telefoniczne i terapia grupowa mogą pomóc rzucić palenie. 

  • Bieżące i przyszłe potrzeby

    • Więcej obszarów wolnych od dymu tytoniowego w miejscach publicznych w Europie może pomóc zapobiec rozpoczęciu palenia przez osoby młodsze
    • Podnoszenie cen papierosów może pomóc zredukować długotrwałe choroby i zgony związane z paleniem tytoniu w ciągu kolejnych 20 lat i później
    • Działania społeczeństwa, kraju i UE przeciwko paleniu tytoniu należy wzmocnić, poprzez proste opakowania, i zmierzać do stopniowego wycofania papierosów
    • Wszystkich palaczy należy zachęcać do rzucenia palenia, redukując obciążenie związane z paleniem w ciągu kolejnego dwudziestolecia
    • Terapie zmierzające do rzucenia palenia są tanie i należy upowszechnić ich wykorzystanie
    • Edukacja w zakresie rzucania palenia tytoniu powinna znajdować się w programach nauczania pracowników służby zdrowia i studentów medycyny
    • Należy kontynuować wdrażanie propozycji WHO Framework Convention of Tobacco Control w Europie