Otwórz wybór językaOpen language selection Polski Menu Wyszukaj
PODARUJ

Choroby płuc u dzieci

Choroby płuc u dzieci

Badania wykazały, że problemy z płucami odpowiadają za około jedną czwartą wizyt dzieci u lekarza ogólnego. Dwie główne choroby występujące u dzieci to astma oskrzelowa i mukowiscydoza, które zostały omówione w innych rozdziałach. Inne główne choroby płuc zostaną omówione tutaj. 

 

Odwiedź naszą stronę internetową Priorytety pacjenta z ChILD.

Strona ELF Priorytety pacjenta (Patient Priorities) została opracowana z udziałem pacjentów i pracowników służby zdrowia z całej Europy. Zawiera bardziej szczegółowe informacje i zapewnia wsparcie dla rodziców, opiekunów oraz członków rodzin dzieci, u których zdiagnozowano ChILD.

Strona Patient Priorities
  • Warunki

    Zapalenie oskrzelików: 

    Zapalenie oskrzelików to stan zapalny lub obrzęk najmniejszych dróg oddechowych nazywanych oskrzelikami. Występuje ono u niemowląt i dzieci w wieku do 2 lat i jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy. 

    Zapalenie oskrzelików jest najczęściej wywoływane przez infekcję wirusową, zwykle syncytialny wirus oddechowy (RSV). Jest to najczęstsza infekcja płuc w okresie niemowlęcym. U większości małych dzieci infekcja RSV wystąpi przed ukończeniem 2 lat, a objawy są podobne do przeziębienia. Wirus powoduje obecność nadmiaru śluzu i obrzęk wyściółki małych dróg oddechowych. 

    Chore niemowlęta charakteryzują się szybkim oddychaniem, sapką, drażliwością, pogorszeniem apetytu i wymiotami. 

    Małe dzieci zainfekowane syncytialnym wirusem oddechowym (RSV) wymagają zwykle terapii wspomagającej, ale nie potrzebują leków. W bardzo ciężkich przypadkach podaje im się leki przeciwwirusowe. Niemowlęta zagrożone rozwojem choroby można poddać terapii za pomocą przeciwciała, paliwizumabu, aby pomóc ograniczyć ciężkie infekcje.  

    Choroby płuc związane z wcześniactwem, w tym dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD)

    Noworodki urodzone przedwcześnie są bardziej narażone na wystąpienie problemów z płucami. Płuca to jeden z organów, które w okresie płodowym rozwijają się jako ostatnie. Oznacza to, że w przypadku dzieci urodzonych przed terminem płuca nie są do końca rozwinięte.

    Badaniem prowadzonym w USA objęto 100 dzieci urodzonych w 23. tygodniu ciąży. 60 z nich zmarło przed wypisem ze szpitala, głównie z powodu niewydolności płuc. 

    Najczęstszą chorobą płuc występującą u wcześniaków jest dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD). 

    BPD to jedno z najczęstszych powikłań u wcześniaków. Występuje u 23% noworodków urodzonych po 28. tygodniach ciąży i 73% dzieci urodzonych po 23. tygodniach ciąży. Stan ten charakteryzuje się przyspieszonym oddechem i trudnościami w oddychaniu, którym towarzyszą gwałtowne wdechy i kaszel oraz trudnościami w utrzymaniu prawidłowych stężeń tlenu, co często wymusza konieczność zastosowania wentylacji mechanicznej.  

    BPD rozpoznaje się zwykle, jeśli niemowlę wymaga dodatkowego tlenu i później niż po 28. dniu życia wykazuje oznaki problemów dotyczących układu oddechowego. Leczenie skierowane jest na podtrzymywanie oddychania do momentu, kiedy płuca osiągną pożądany stopień rozwoju, jednakże BPD prowadzi często do problemów z oddychaniem w późniejszym okresie dzieciństwa i życiu dorosłym. Nie są dostępne leki pozwalające wyleczyć chorobę i potrzeba więcej badań, aby opracować skuteczne terapie przeznaczone dla dzieci urodzonych z niedojrzałymi płucami. 

    Zapalenie płuc

    Zapalenie płuc występuje powszechnie na świecie, jednakże jest szczególnie częste w krajach rozwijających się. Szacuje się, że każdego roku w krajach rozwijających się u dzieci w wieku poniżej 5 lat występuje około 151 milionów nowych przypadków zapalenia płuc. W krajach rozwiniętych ciężkie powikłania są zwykle ograniczone do dzieci z chorobami zasadniczymi. 

    Zapalenie płuc występuje najczęściej u młodszych dzieci i pojawia się zwykle po przeziębieniu, kaszlu lub bólu gardła i może łatwo przenosić się pomiędzy osobami drogą powietrzną lub kontaktową. Zapalenie płuc jest najczęściej powodowane przez infekcję bakterią Streptococcus pneumoniae lub wirusem, takim jak: 

    • Adenowirusy
    • Rinowirusy
    • Wirus grypy
    • Syncytialny wirus oddechowy (RSV)

    U osób z zapaleniem płuc występuje kaszel i inne objawy, takie jak gorączka lub duszność. Liczba przypadków zapalenia płuc i zgonów związanych z tą chorobą różni się znacząco pomiędzy poszczególnymi krajami. Wynika to z wielu czynników, w tym niedożywienia, przeludnienia, niskiej urodzeniowej masy ciała, wcześniejszego zakażenia wirusem HIV oraz skuteczności programów szczepień w poszczególnych krajach. Współczynnik umieralności jest wyższy w Europie Wschodniej niż na Zachodzie.

    Zapalenie płuc może także rozwinąć się jako powikłanie po odrze. Powikłanie to występuje u 5-10% dzieci z odrą. 

    Zapalenie płuc jest zwykle diagnozowane w badaniu RTG wykazującym cienie w płucach. W leczeniu zapalenia płuc stosowane są zwykle antybiotyki. Antybiotyki niszczą bakterie, ale nie wirusy. Jednakże często przyczyna zapalenia płuc pozostaje nieznana na wczesnym etapie choroby i antybiotyki podawane są na wypadek prawdopodobnego zakażenia bakteryjnego. Poza tym zakażenie bakteryjne może rozwinąć się po początkowej infekcji wirusowej.  

    Gruźlica (TB)

    Gruźlicę wywołuje bakteria Mycobacterium tuberculosis. TB u dzieci pojawia się najczęściej na skutek kontaktu z domownikiem, u którego występuje czynna postać TB.

    Niemowlęta i dzieci są także bardziej narażone na wystąpienie TB, a prawdopodobieństwo rozwinięcia się u nich czynnej postaci choroby szybciej niż u dorosłych jest większe. O ile choroba nie będzie leczona, prawdopodobieństwo zgonu u niemowląt wynosi 50-60%.  

    Objawy TB są zróżnicowane, jednakże należą do nich kaszel, ból w klatce piersiowej, flegma, zmęczenie i utrata apetytu. 

    Potwierdzenie rozpoznania TB może być trudne, ponieważ trudno pobrać próbki śluzu od kaszlących dzieci. Podejmując decyzję dotyczącą diagnozy, lekarze biorą pod uwagę objawy występujące u dziecka, próbki tkanek i dowody na ekspozycję na TB. 

    Mimo iż dzieci są bardzo podatne na TB, choroba ta nie jest wiodącą przyczyną zgonów w dzieciństwie. W niektórych krajach stosowana jest szczepionka BCG (Bacillus Calmette-Guérin), szczególnie na obszarach, gdzie gruźlica jest względnie częsta, jednakże jej powszechnego stosowania zaprzestano w wielu krajach, gdzie prawdopodobieństwo wystąpienia TB jest niskie. 

    Problemy z płucami obecne od urodzenia (wrodzone choroby płuc)

    Wrodzone choroby układu oddechowego występują od urodzenia i dotyczą struktury i czynności płuc. Mogą dotyczyć przepony, płuc, dopływu krwi, dróg oddechowych, krtani i jamy ustnej. 

    Przyczyny chorób wrodzonych są zwykle nieznane. Czasami mogą być wywołane przez choroby dziedziczne. Jednym z przykładów jest pierwotna dyskineza rzęsek, kiedy dziecko dziedziczy wadliwy gen od rodzica. 

    Wpływ wrodzonych chorób płuc jest zwykle widoczny w pierwszym roku życia. W przypadku pierwotnej dyskinezy rzęsek objawy obejmują zwykle niemożność usunięcia śluzu z płuc, nawracające zapalenie oskrzeli, uporczywe zatkanie nosa i zapalenie zatok. 

    Diagnostyka i leczenie wrodzonych chorób płuc powinny odbywać się w specjalistycznych ośrodkach, ponieważ choroby te są rzadkie, a ich leczenie zazwyczaj trudne. 

    Krztusiec

    Krztusiec, znany także jako koklusz, to krótkotrwała infekcja układu oddechowego wywołana przez bakterię Bordetella pertussis. Objawy obejmują długotrwałe okresy kaszlu, po którym następuje charakterystyczny głośny wdech. Kaszel może utrzymywać się przez tygodnie lub miesiące. 

    Ponieważ większość dzieci w UE szczepionych jest przeciwko krztuścowi, objawy są zwykle łagodne. Jednakże nadal mogą pojawiać się ogniska, ponieważ szczepionka nie daje ochrony na całe życie, a tendencja do rozwoju krztuśca u dorosłych jest rosnąca. 

  • Profilaktyka

    Programy szczepień i immunizacji są skuteczną metodą zapobiegania pewnym chorobom, w tym niektórym rodzajom zapalenia płuc, gruźlicy i krztuścowi. W ciągu ostatnich 20 lat programy szczepień obejmują zwykle 90% populacji i skutecznie obniżyły częstość występowania takich chorób jak krztusiec, odra i zakażenie bakteriami Haemophilus influenzae i Streptococcus pneumoniae (pneumokoki) we wszystkich państwach europejskich. 

    Aktualnie nie ma szczepionki skierowanej przeciwko syncytialnemu wirusowi oddechowemu (RSV). 

  • Obciążenie

    Większość chorób wieku dziecięcego ma ogromny wpływ na okres niemowlęctwa, a problemy często utrzymują się w późniejszym życiu. Standardy opieki w krajach Europy są także bardzo zróżnicowane. 

    W ostatnich latach wzrosła liczba dzieci przeżywających po przedwczesnym porodzie. W związku z tym rośnie liczba dzieci i dorosłych z chorobami płuc związanymi z wcześniactwem.

    • 1-2% wszystkich dzieci w pierwszym roku życia jest hospitalizowanych w związku z infekcją RSV, przy czym odsetek ten jest szczególnie wysoki w krajach bałtyckich
    • Około jedna czwarta konsultacji lekarskich w przypadku dzieci związana jest z chorobami płuc
    • BPD występuje u 73% noworodków urodzonych po 23. tygodniu ciąży 
    • Każdego roku w krajach rozwijających się odnotowuje się 152 miliony nowych przypadków zapalenia płuc u dzieci w wieku poniżej 5 lat
    • Łączna liczba przypadków gruźlicy w dzieciństwie w 2010 r. w Europie wyniosła około 11 000 i jest ona istotnie wyższa w państwach Europy Wschodniej
    • Koszt podstawowej opieki zdrowotnej w związku z chorobami układu pokarmowego i chorobami skóry stanowi połowę łącznego kosztu podstawowej opieki zdrowotnej 

     

     
    Współczynnik umieralności w przypadku zapalenia płuc u dzieci. Dane za World Health Organization World and Europe Mortality Databases, aktualizacja z listopada 2011.

  • Bieżące i przyszłe potrzeby

    • Istnieje potrzeba większego skoncentrowania na małych dzieciach z BPD, szczególnie w Europie Środkowo-Wschodniej
    • Ważne jest, aby zidentyfikować przyczyny zmienności liczby zgonów z powodu chorób płuc pomiędzy krajami, aby pomóc opracować nowe skuteczne programy interwencyjne
    • Niezbędne są lepsze badania diagnostyczne w kierunku gruźlicy u dzieci, co pozwoli stawiać wiarygodne diagnozy
    • Potrzeba więcej danych o częstości występowania gruźlicy opornej na działanie wielu leków i bardzo lekoopornej gruźlicy w Europie
    • Gruźlica wieku dziecięcego była lekceważona i jest często pomijana w programach kontroli TB 
    • Istnieje pilna potrzeba opracowania szczepionek zapewniających długotrwałą ochronę przed krztuścem
    • W przyszłości potrzebny jest tani i bardzo skuteczny program szczepień przeciwko RSV, szczególnie w krajach Europy Wschodniej, aby zredukować liczbę zgonów wśród niemowląt
    • Potrzebny jest europejski bank danych, aby możliwe było zbieranie wiarygodnych informacji o BPD w celu zbadania kosztów, analizy kosztów-efektywności i długotrwałych efektów leczenia