Otwórz wybór językaOpen language selection Polski Menu Wyszukaj
PODARUJ

Astma wieku dziecięcego

Image copyright Asthma UK

Astma to stan, który powoduje zapalenie dróg oddechowych. Jest to najczęściej występująca długotrwała choroba u dzieci. 

Astma oskrzelowa może wystąpić w każdym momencie życia, ale wysokie jest prawdopodobieństwo wystąpienia pierwszych objawów w dzieciństwie. 

  • Objawy

    Częste objawy astmy wieku dziecięcego to:

    • Sapka
    • Duszność
    • Ucisk w klatce piersiowej
    • Kaszel

    Objawy te najczęściej występują w nocy lub wcześnie rano. 

    Czasami objawy mogą nasilać w ciągu godzin lub minut, prowadząc do ciężkiej niedrożności dróg oddechowych, znanej jako atak astmy. Ostra astma jest najczęstszą przyczyną hospitalizacji dzieci w każdym wieku. 

    Zgony z powodu astmy są rzadkie, a ich liczba malała w ostatnich latach w całej Europie. Badania naukowe sugerują, że 9 na 12 zgonów związanych z astmą spowodowanych jest reakcją anafilaktyczną w przebiegu astmy wywołanej alergią pokarmową. 

  • Przyczyny

    Astma pojawia się w wyniku interakcji pomiędzy czynnikami środowiskowymi i genetycznymi. 

    Czynniki środowiskowe

    Wiadomo, że ekspozycja na dym tytoniowy, np. w wyniku palenia tytoniu przez matkę w trakcie ciąży lub po urodzeniu dziecka, zwiększa ryzyko astmy i pogorszonej czynności płuc w dzieciństwie. 

    Wirusowe infekcje dróg oddechowych w okresie niemowlęctwa mogą doprowadzić do rozwoju astmy lub ostrych ataków astmy. U 50-60% dzieci hospitalizowanych z powodu syncytialnego wirusa oddechowego (RSV) rozwija się później astma. 65% wszystkich ataków astmy u dzieci w wieku szkolnym spowodowanych jest infekcją wywołaną przez rinowirusy.

    Takie alergeny jak roztocza kurzu domowego i sierść zwierząt mogą także wpływać na rozwój astmy. Około 60% dzieci w wieku szkolnym ma alergie, szczególnie na sierść zwierząt, roztocza kurzu domowego i pleśnie, a także pyłki roślin.

    Czynniki genetyczne

    Astma i alergie są silnie związane z genami odziedziczonymi od rodziców. Eksperci szukają aktualnie różnych genetycznych cech astmy, aby zidentyfikować markery tej choroby. Są one różne u różnych osób, ponieważ astma manifestuje się w różny sposób. Ponadto czynniki genetyczne oznaczają zwykle, że osoby reagują na leczenie w różny sposób. Ekspozycja na czynniki ze środowiska może spowodować zmiany w genach. Zmiany te mogą być dziedziczone przez kolejne pokolenia i powodować wzrost ryzyka wystąpienia astmy (mechanizmy epigenetyczne).

    Głównym obszarem badań dotyczących astmy wieku dziecięcego jest pogłębienie wiedzy o genetyce choroby oraz identyfikacja markerów, aby pomóc ekspertom przewidywać, jak ludzie reagować będą na różne rodzaje terapii. Dobrym przykładem jest tutaj finansowany przez UE projekt U-BIOPRED.

    Wysiłek fizyczny 

    Wysiłek fizyczny może także powodować zaostrzenia astmy. Taka postać choroby nosi nazwę astmy wysiłkowej. Jednakże jeśli prawidłowo dozuje się wysiłek fizyczny, może on bardzo pozytywnie wpływać na radzenie sobie przez dzieci z objawami. 

  • Profilaktyka

    Do wysiłków zmierzających do zapobiegania astmie wieku dziecięcego należą:

    • Unikanie ekspozycji na dym tytoniowy
    • Redukcja ekspozycji na alergeny, takie jak roztocza kurzu domowego i sierść zwierząt
    • Edukacja na temat astmy i pomoc dzieciom oraz rodzicom w podejmowaniu odpowiednich środków ostrożności

    Niektóre leki, takie jak leki przeciwhistaminowe i przeciwzapalne, mogą pomóc zapobiec chorobie lub wpłynąć na jej rozwój w ujęciu długotrwałym, jednakże wymaga to potwierdzenia. 

  • Diagnostyka i leczenie

    Nie istnieje powszechnie stosowany test pozwalający zdiagnozować astmę. U dzieci jest ona często rozpoznawana po wystąpieniu typowych objawów w postaci sapki, ucisku w klatce piersiowej lub kaszlu. 

    Do leków stosowanych w terapii należą:

    • Lek kontrolujący objawy: Leki te przyjmuje się regularnie, aby uzyskać pozytywny wpływ na objawy astmy. Leki te mają zwykle postać wziewnych kortykosteroidów (ICS), stosowanych wraz z długo działającymi β2-mimetykami lub bez
    • Lek łagodzący objawy: Leki te są przyjmowane w celu złagodzenia objawów astmy. Rozluźniają one mięśnie wokół zwężonych dróg oddechowych i mogą być stosowane w przypadku ataku astmy lub nasilenia objawów. Mają one zwykle postać krótko działających β2-mimetyków

    Opieka w przypadku astmy obejmuje znacznie więcej niż tylko leki. Udział w zabawach i aktywność fizyczna są bardzo ważne w przypadku astmy wieku dziecięcego i należy do nich zachęcać. 

  • Obciążenie

    • 13% opiekunów dzieci z astmą w Wielkiej Brytanii potwierdziło konieczność rezygnacji z pracy, aby móc opiekować się dzieckiem
    • Astma rozpoczyna się zwykle na znacznie wcześniejszym etapie życia niż inne choroby przewlekłe, co sprawia, że staje się obciążeniem na całe życie dla pacjentów, ich opiekunów i społeczeństwa
    • Około jedna trzecia populacji będzie miała astmę na pewnym etapie życia w wieku od 5 do 80 lat
    • Przewiduje się wzrost chorobowości astmy w Europie Wschodniej

    Chorobowość astmy u dorosłych w wieku 18-44 lata. Dane za World Health Organization World Health Survey, 2002–2004. Sigurkarlsson et al., 2011; Polish Multicentre Study of Epidemiology of Allergic Diseases; European Federation of Allergy and Airways Diseases Patients Associations; and the Serbian Health Insurance Fund.

  • Bieżące i przyszłe potrzeby

    • W szkołach należy wprowadzić środki ostrożności zmierzające do redukcji ekspozycji w przypadku alergicznych dzieci z astmą
    • Należy położyć nacisk na opanowanie astmy wysiłkowej na zajęciach wychowania fizycznego w szkole
    • Celem międzynarodowych wytycznych dotyczących leczenia astmy u dzieci w wieku szkolnym jest opanowanie astmy wysiłkowej
    • Opracowanie bardziej skutecznych leków może zredukować potrzebę hospitalizacji z powodu astmy
    • Potrzebne są dalsze badania naukowe dotyczące środowiskowych i genetycznych przyczyn astmy wieku dziecięcego