Otwórz wybór językaOpen language selection Polski Menu Wyszukaj
PODARUJ

Gruźlica (TB)

Gruźlica (TB)

Gruźlica (TB) to choroba wywoływana przez bakterię Mycobacterium tuberculosis.

Ostatnio pojawiły się nowe szczepy odporne na powszechnie stosowane leki. Podobnie jak inne bakterie, mykobakterie mogą przechodzić zmiany na poziomie genów (znane jako mutacje), które dają im naturalną odporność na leki przeciwgruźlicze. Nowe, zaawansowane postacie choroby znane są jako gruźlica wielolekooporna (MDR-TB) lub gruźlica ekstremalnie odporna na leki (XDR-TB).

Oporność ta może wystąpić w wyniku błędów człowieka, np. wyboru nieprawidłowych leków lub przerwania terapii przed zakończeniem pełnego kursu. Im bardziej nieprawidłowo stosowany jest antybiotyk, tym większe jest prawdopodobieństwo, że bakterie ulegną mutacji i staną się lekooporne.

 

 

  • Objawy

    Choroba ta może pojawić się w każdym narządzie, niemniej jednak najczęściej występuje w płucach. 

    Głównymi objawami gruźlicy są: 

    • Gorączka
    • Zmniejszone łaknienie
    • Spadek masy ciała
    • Potliwość nocna
    • Uporczywy kaszel
    • Odkaszliwanie krwi w fazie zaawansowanej
  • Przyczyny

    Gruźlica jest chorobą zakaźną przenoszoną drogą kropelkową. Przenoszona jest w kropelkach znajdujących się w powietrzu, które dostają się tam, kiedy osoba zakażona mykobakteriami kichnie lub kaszlnie.

    Największe ryzyko wystąpienia choroby występuje u ludzi narażonych na bliski i regularny kontakt z chorą osobą. Badania wykazały, że prawdopodobieństwo wystąpienia gruźlicy u dzieci narażonych na bliski kontakt z przypadkiem zakaźnym wynosi 30-50%. 

    Po zakażeniu się bakterią rozwój choroby może być gwałtowny. Osoba w takim stanie zaraża, występują u niej objawy i wymaga ona terapii. Występuje to zwykle u dzieci i osób, których układ odpornościowy jest osłabiony. Jest to tzw. „gruźlica pierwotna”. W przeciwnym razie występuje infekcja utajona, w przypadku której osoba nie zaraża i nie ma objawów. U 5-10% osób z infekcją utajoną może rozwinąć się czynna postać TB. 

    Istnieje wiele czynników, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia TB, w tym cukrzyca, ekspozycja na leki hamujące działanie układu odpornościowego i palenie tytoniu. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest infekcja wirusem HIV. WHO twierdzi, że szacunkowe ryzyko wystąpienia gruźlicy jest 20-37 razy wyższe u osób z HIV niż u osób zdrowych.

  • Profilaktyka

    Szczepionkę znaną jako szczepionka BCG wprowadzono w 1921 r. Wiadomo, że zapobiega ona niektórym ciężkim postaciom choroby u dzieci, a jej korzystny wpływ na zapobieganie ryzyku wystąpienia gruźlicy przez całe życie jest nieoceniony. 

    Szczepionka BCG stosowana jest w Europie w różnym zakresie: w niektórych krajach szczepione są wszystkie noworodki, a w innych zaprzestano masowych szczepień. 

    World Health Organization (WHO) zaleca skuteczną identyfikację przypadków i antybiotykoterapię jako najlepszy sposób profilaktyki gruźlicy. Strategie WHO, np. Stop TB Strategy, przyczyniły się do redukcji chorobowości i częstości występowania gruźlicy na całym świecie. 

    Ostatecznym celem międzynarodowych i krajowych organów publicznej służby zdrowia jest eliminacja gruźlicy, poprzez zmniejszenie liczby nowych przypadków zakaźnych do poniżej 1 na każdy milion osób do 2050 r. Niemniej jednak autorzy publikacji uważają, że prawdopodobieństwo osiągnięcia tego celu przez władze jest małe. 

  • Diagnostyka i leczenie

    Od osoby z podejrzeniem gruźlicy pobierane są próbki śluzu lub flegmy i badane w kierunku bakterii. Prześwietlenie klatki piersiowej, a czasem tradycyjne badanie TK, jest pomocne przy potwierdzeniu obecności choroby. 

    Inne badania, takie jak próba tuberkulinowa i analiza pełnej krwi, znana jako test wydzielania interferonu gamma (IGRA) są pomocne w diagnozowaniu gruźlicy utajonej. 

    Terapia skierowana jest na wyleczenie choroby i unikanie przeniesienia jej na innych ludzi. Terapia składa się zwykle z fazy intensywnej trwającej 2 miesiące, po której następuje faza kontynuacji trwająca 4 miesiące. W pierwszej fazie podaje się zwykle cztery różne leki (izoniazyd, ryfampicynę, etambutol i pirazynamid). Celem tej fazy jest zatrzymanie namnażania się bakterii. Celem drugiej fazy jest zniszczenie pozostałych bakterii. 

    W przypadku MDR-TB i XDR-TB niezbędne jest stosowanie leków drugiego rzutu przez co najmniej 20 miesięcy; niemniej jednak są one drogie, toksyczne, a leczenie jest skomplikowane. 

  • Obciążenie

    Mimo iż w ostatnich dziesięcioleciach liczba przypadków TB malała, głównie w państwach o wysokim poziomie ekonomicznym, jest to nadal ważny problem dotyczący zdrowia publicznego, szczególnie w krajach o niskim i średnim dochodzie. Proces leczenia MDR-TB i XDR-TB jest bardziej czasochłonny i droższy niż w przypadku typowych postaci choroby.

    • World Health Organisation oszacowała, że w 2011 r. było 8,7 miliona nowych przypadków TB, przy czym 1,0-1,2 miliona tych osób cierpiało także na zakażenie wirusem HIV
    • Łączna liczba pacjentów, którzy w 2011 r. umarli z powodu gruźlicy została oszacowana na 1,4 miliona osób na całym świecie
    • Częstość występowania w Europie szacowana jest na 42 przypadki na 100 000 osób, przy czym obserwuje się silny gradient ze wschodu na zachód kontynentu 
    • Każdego roku w Europie diagnozuje się blisko 400 000 nowych przypadków TB, a ponad 40 000 osób umiera z powodu tej choroby
    • Gruźlica stanowi szczególny problem na terenach byłego Związku Radzieckiego, gdzie chorobowość MDR-TB jest wysoka
    • Większość osób z nieleczoną gruźlicą płuc umiera w ciągu 1,5 roku po wystąpieniu pierwszych objawów

    Szacunkowy współczynnik umieralności w przypadku gruźlicy. Odtworzone i zmodyfikowane za European Centre for Disease Prevention and Control/World Health Organization Regional Office for Europe, 2013, za zgodą wydawcy.

  • Bieżące i przyszłe potrzeby

    • Nastąpił istotny postęp w dziedzinie metod diagnostycznych, jednakże ich powszechne wdrożenie nie jest możliwe ze względów logistycznych i finansowych
    • Kraje o wysokiej częstości występowania gruźlicy muszą opracować i utrzymać precyzyjne metody diagnostyczne i strategie prowadzenia wielu ludzi z gruźlicą wrażliwą i MDR-TB
    • Potrzebny jest znaczący postęp w dziedzinie szczepionek i leków, aby móc kontrolować chorobę w Europie i w skali światowej
    • Konieczne są dalsze badania zmierzające do identyfikacji markerów choroby, aby pomóc przewidywać skuteczność nowych leków i szczepionek
    • Pilnie potrzebna jest ściślejsza międzynarodowa współpraca w zakresie leczenia obywateli migrujących